Endoparasit yw Acarapis woodi. Mae'n mynd yn bla ar diwbiau anadlu (traceau) gwenyn ac yn achosi niwed iddynt. Dyma gyfrwng achosol y clefyd ‘acarin’. Mae gwenyn mêl yn anadlu drwy ddeg pâr o dyllau bach o'r enw sbiraglau. Maent yn rhedeg ar hyd eu thoracs a'u habdomen. Mae'r tyllau yn arwain at diwbiau a elwir yn draceau, sy'n rhedeg drwy bob rhan o gorff y wenynen er mwyn i'r ocsigen gael ei gludo'n uniongyrchol i bob un o'r meinweoedd. Pan fydd gwiddon A. woodi yn mynd i mewn i draceau'r wenynen, bydd y gwiddon yn rhwystro'r tiwbiau, sy'n lleihau faint o ocsigen sy'n symud i'r cyhyrau hedfan a'r ymennydd. Mae plâu difrifol yn cwtogi ar rychwant oes y gwenyn.
Adnabod arwyddion o acarin
Gall gwiddon traceol fod yn bla ar bob cast; brenhines, gwenyn gweithgar ac yn arbennig wenyn gormes. Mae gwenyn llawndwf o dan bla o widdon traceol yn clystyru o flaen y cwch, gan ymddangos fel petaent wedi drysu, ac yn methu â dychwelyd i'r nythfa. Mae'n bosibl y bydd niferoedd mawr o wenyn yn cael eu gweld yn ymlusgo i fyny coesynnau glaswellt o flaen y cwch. Nid yw ymddygiadau o'r fath yn unigryw i acarin. Gallant fod yn gysylltiedig â phlâu a chlefydau eraill, megis Nosema. Gall gwenyn o dan bla mawr o widdon ymddwyn mewn ffordd arferol er bod eu traceau wedi'u niweidio. Dyrannu gwenyn a chanfod gwiddon yn y traceau o dan ficrosgop pŵer isel yw'r unig ddull dibynadwy o gael diagnosis.
Micrograff electron o widdonyn A. woodi sy'n achosi clefyd acarin
Trosglwyddo
Rhaid i widdon benyw llawndwf wedi paru adael eu gwenynen fêl letyol i fynd yn bla ar wenynen lawndwf newydd. Dyma'r unig dro y caiff gwiddon eu gweld yn allanol ar y gwenyn. Ni all gwiddon traceol oroesi am fwy nag ychydig oriau y tu allan i'w gwenynen letyol ac, felly, mae'r trosglwyddiad hwn yn digwydd mor gyflym â phosibl mewn nythfa. Mae'r gwiddonyn benyw yn gadael tracea'r wenynen drwy'r sbiragl ac yn defnyddio ei choesau ôl i'w hangori ei hun wrth un o flew corff y wenynen. Mae'n estyn ei choesau blaen i gydio ym mlew gwenynen arall sy'n mynd heibio ac yn trosglwyddo i'w lletywr newydd.
Dim ond gwenyn ifanc yn ystod eu pedwar diwrnod cyntaf yn llawndwf sy'n dueddol o fod yn agored i bla, am nad yw'r blew yn y tracea wedi caledu'n llwyr, sy'n golygu y gall gwiddon fynd i mewn. Er mwyn i'r gwiddon ledaenu bydd angen gwenyn ifanc yn bresennol yn y nythfa a'u cysylltiad agos â gwenyn hŷn o dan bla.
Caiff gwiddon traceol eu gwasgaru rhwng nythfeydd wrth i wenyn o nythfeydd llawn pla drosglwyddo i nythfeydd heb bla drwy ddrifftio a dwyn.
Triniaeth
Ar hyn o bryd nid oes unrhyw driniaethau cymeradwy ar gyfer Acarin. Y dull rheoli gorau sydd ar gael yw i'r gwenynwr cyflwyno breninesau newydd i nythfeydd sy'n agored i'r clefyd.
Rhagor o Wybodaeth
- Ceir rhagor o wybodaeth am y gwiddonyn traceol yn ein taflen gynghorol, 'Plâu, clefydau ac anhwylderau cyffredin mewn gwenyn mêl llawndwf'
- Ceir rhagor o wybodaeth ym Mhennod yr OIE ar Acarapisosis.